Các nguyên nhân gây ra tăng động ở trẻ, dấu hiệu và cách điều trị

1. Tăng động giảm chú ý là gì?

Rối loạn tăng động giảm chú ý (Attention deficit hyperactivity disorder - ADHD) là một chứng rối loạn phát triển thần kinh phức tạp có thể ảnh hưởng đến khả năng hoạt động của trẻ ở nhiều khía cạnh khác nhau trong cuộc sống, chẳng hạn như ở trường, nơi công cộng và thậm chí ở nhà.

Tìm hiểu chi tiết bài viết: "TĂNG ĐỘNG Ở TRẺ LÀ BỆNH GÌ"

2. Các nguyên nhân gây ra tăng động ở trẻ:

Các nghiên cứu cho đến nay, chỉ ra rằng nguyên nhân gây ra tăng động giảm chú ý có thể do một số tác nhân gây ra như:

2.1 Về mặt giải phẫu não và chức năng

Các phần não kiểm soát sự chú ý hoạt động kém và mức độ hoạt động có thể liên quan đến chứng tăng động giảm chú ý. Các nghiên cứu cho thấy rằng một số phần của não bộ có xu hướng nhỏ hơn một chút hoặc mất nhiều thời gian hơn để trưởng thành ở trẻ bị tăng động giảm chú ý. Điều này không có nghĩa là trẻ bị ADHD kém thông minh. Điều này có nghĩa là các bộ phận trong não của chúng cần nhiều thời gian hơn để phát triển. Độ trễ này xảy ra bên trong các bộ phận của hệ thống tự quản lý của não bộ. Bao gồm các cấu trúc đóng vai trò chính trong việc kiểm soát cảm xúc và trí nhớ công việc. Các cấu trúc của não bộ cần phối hợp với nhau để thực hiện những công việc như chuyển trọng tâm, đọc hoặc viết. Các phần khác nhau của não bộ được kết nối với nhau bằng mạng lưới các tế bào não. Một số mạng lưới các tế bào thần kinh mất nhiều thời gian hơn để phát triển hoặc kém hiệu quả hơn ở trẻ tăng động.

Ví dụ: Một cấu trúc có tên “default mode network” có vai trò trong việc nghỉ ngơi của não, ở trẻ tăng động - ADHD mất nhiều thời gian hơn để tắt tính năng kích hoạt “default mode network” khi chúng cần tập trung vào thứ gì đó.

2.2 Gen và di truyền

Tăng động cũng có tính di truyền. Các nghiên cứu chỉ ra rằng khi một đứa trẻ bị ADHD có tới 25% có bố hoặc mẹ bị ADHD. Cũng có khả năng là một thành viên thân thiết khác trong gia đình, chẳng hạn như anh chị em ruột, cũng sẽ mắc chứng tăng động giảm chú ý.

2.3 Nguyên nhân do chấn thương

Trong một số trường chứng tăng động giảm chú ý được gây ra bởi một chấn thương đầu nghiêm trọng. Đây có thể là chấn thương khi bé bị ảnh hưởng từ trong bụng mẹ hoặc sau khi đã chào đời.

2.4 Sinh non cũng có thể gây ra tăng động

Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy trẻ sinh non cũng có nguy cơ mắc chứng ADHD. 

2.5 Thuốc lá và rượu bia

Trong thời gian mang thai, người mẹ phơi nhiễm nicotin do thuốc lá hoặc thường xuyên sử dụng rượu, bia cũng có nguy cơ sinh con mắc chứng tăng động giảm chú ý.

2.6 Các nguyên nhân khác

Trong một số ít trường hợp, chất độc trong môi trường cũng tăng nguy cơ dẫn đến chứng ADHD. Ví dụ: cơ thể bị nhiễm chì cũng ảnh hưởng đến sự phát triển và hành vi của trẻ.

Không có bằng chứng cho thấy ADHD có nguyên nhân do: ăn quá nhiều đường, phụ gia thực phẩm, dị ứng hoặc do tiêm ngừa.

3. Các dấu hiệu nhận biết trẻ tăng động giảm chú ý

Ở trẻ em hoặc trẻ mới biết đi mắc chứng ADHD, các biểu hiệu có thể nhận biết là:

• Khó tập trung và các hoạt động ở lớp học, ở nhà và rất dễ bị phân tâm
• Thời gian chú ý rất thấp trong khi chơi hoặc làm bài tập
• Bồn chồn, hay vặn vẹo và rất hiếm khi thấy trẻ ngồi yên một chỗ
• Di chuyển liên tục và thường xuyên chạy xung quanh
• Tham gia và các hoạt động ồn ào hoặc gây rối
• Nói quá nhiều và thường xuyên ngắt lời người khác

Các nghiên cứu cho thấy ADHD có thể ảnh hưởng đến mọi người ở mọi lứa tuổi khác nhau, nhưng ADHD xuất hiện ở nam nhiều gấp bốn lần so với nữ giới. Đặc biệt tăng động và hiếu động ở trẻ thường khó phân biệt và dễ gây nhầm lẫn, bởi chúng đều có những biểu hiện gần tương tự. Tuy nhiên ba mẹ có thể phân biệt được dựa trên những biểu hiện so sánh mà TTCTS Tâm Đức đã tổng hợp nêu ra Tại bài viết này.

4. Cách xử trí khi trẻ mắc chứng tăng động giảm chú ý

Nếu không được điều trị/hỗ trợ, ADHD có thể khiến trẻ gặp khó khăn trong học tập hoặc trong hoạt động bình thường ở gia đình hoặc thậm chí trong các mối quan hệ của trẻ. Từ đó ảnh hưởng đến kết quả học tập, các mối quan hệ và chất lượng cuộc sống của trẻ sau này. Nếu bố mẹ/thầy cô phát hiện con/học sinh của mình có các dấu hiệu của ADHD, hãy đưa con đến khoa tâm lý bệnh viện Nhi hoặc các nhà chuyên môn để được tham vấn và bắt đầu quá trình điều trị. Sau đây là một số dịch vụ, phương pháp giúp điều trị chứng tăng động ở trẻ

4.1 Trị liệu hành vi:

Đây là một trong những phương pháp trị liệu có lợi nhất cho trẻ mắc chứng ADHD. Vì nó giúp xác định những suy nghĩ, cảm xúc và hành vi có tác động nhiều nhất ở trẻ.

Ở trẻ nhỏ mắc chứng ADHD, các liệu pháp hành vi tập trung vào đào tạo cha mẹ, quản lý lớp học, tác động từ bạn bè là hiệu quả nhất.

Với thanh thiếu niên và người lớn mắc ADHD, liệu pháp hành vi nhận thức (cognitive behavioral therapy - CBT) cũng mang lại hiệu quả tích cực.

4.2 Sử dụng thuốc:

Thuốc có thể được sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp với liệu pháp hành vi để giảm các triệu chứng của ADHD. Theo các nghiên cứu, thuốc kích thích tâm thần là thuốc làm tăng hoạt động của hệ thần kinh trung ương. Các loại thuốc không kích thích khác bao gồm một số loại như: thuốc chống trầm cảm, chống loạn thần và thuốc ổn định tâm trạng. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc chỉ thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ.

4.3 Thay đổi lối sống:

Thay đổi lối sống với trẻ mắc chứng ADHD liên quan đến các chiến lược có thể giúp trẻ khắc phục tình trạng thiếu tập trung, hiếu động thái quá hoặc bốc đồng do ADHD gây ra. Sau đây là một số biện pháp hữu ích:

• Huấn luyện các kỹ năng học tập để thích nghi với môi trường học đường
• Hình thành ý thức tổ chức kỷ luật
• Thực hiện các chiến lược quản lý thời gian.

Lời kết:

Cha mẹ đừng quá lo lắng khi trẻ mắc những dấu hiệu về tăng động. Khi nghi ngờ trẻ bị rối loạn giảm chú ý, bố mẹ nên tham khảo những bác sĩ hoặc đưa đến các cơ sở chuyên khoa để được thăm khám và chữa trị kịp thời. Trung tâm can thiệp sớm Tâm Đức là đơn vị chuyên tổ chức đánh giá, tư vấn và can thiệp cho những trẻ em cần giáo dục đặc biệt. Hi vọng qua bài viết này, quý phụ huynh có thêm kiến thức để có thể nhận biết và có cách xử trí đúng khi bé cần được hỗ trợ!